Wat de zorg kan leren van... hospices

Deze blog is geschreven door Joris Arts.

Ik had onlangs het grote genoegen om met Mieke Damsma te spreken. Zij is directeur van Hospice Het Alteveer Assen. Ik kwam met haar in contact via Danielle de Bruijn, communicatieadviseur bij VPTZ Nederland (Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg). VPTZ Nederland vertegenwoordigt meer dan 200 organisaties met in totaal 13.000 vrijwilligers die zorg bieden aan mensen in de laatste levensfase, zowel in thuissituaties als in hospices. Deze vereniging speelt een belangrijke rol in de ondersteuning en scholing van de vrijwilligers en medewerkers die een onmisbare rol vervullen bij deze organisaties.

Een van die organisaties is Hospice Het Alteveer. Een hospice is een bijna-thuis-huis waar mensen in hun laatste levensfase verblijven. ‘De kracht van hospices is dat men hier te gast is,’ vatte Damsma het eenvoudig samen. Gasten krijgen aandacht en zorg waar de nadruk ligt op comfort en kwaliteit in de laatste levensfase in plaats van op genezing. De hospices draaien bijna volledig op vrijwilligers en dat lukt verrassend goed. Er is namelijk geen gebrek aan mensen die zich willen inzetten. Sterker nog, Hospice Het Alteveer heeft een wachtlijst met tientallen vrijwilligers die soms wel een jaar moeten wachten voordat ze mogen beginnen.

Hoog tijd dat we hier in de zorg wat beter naar kijken, want met de huidige arbeidsmarktkrapte, zou het fantastisch zijn als meer vrijwilligers zich voor de zorg zouden inzetten. Hoe lukt het Hospice Het Alteveer om zoveel vrijwilligers aan te trekken? Natuurlijk hebben ze als hospice een hoge gunfactor. Soms vanwege een persoonlijke ervaring, maar vaak ook omdat vrijwilligers iets willen teruggeven aan de samenleving. Maar dat is zeker niet de enige reden. Volgens Damsma kunnen zij hier ook écht het verschil maken door aandacht, nabijheid en warmte te geven aan de gasten. ‘Hier werken gepensioneerden naast mensen die hun vrijwillige dienst combineren met een baan. De drempel is laag, iedereen kan meedoen.’ Ze voelen zich bovendien serieus genomen, juist omdat ze écht deel uitmaken van het team. Ze plannen hun diensten maanden vooruit en kunnen dit flexibel doen, waardoor het vrijwilligerswerk heel goed past bij hun leven. Het gaat hier om eigenaarschap en het vertrouwen dat ze krijgen.

De medische en verpleegkundige taken zijn expliciet níét de verantwoordelijkheid van vrijwilligers. Die zijn in handen van professionals. Deze heldere rolverdeling voorkomt verwarring en overbelasting. Hierdoor kunnen ze zich volledig richten op aandacht en aanwezigheid, aspecten die in reguliere zorg door werkdruk vaak verloren gaan. Zo’n heldere rolverdeling en duidelijke verwachtingen blijken essentieel om hen effectief in te zetten én tevreden te houden. Damsma vertelde inspirerende verhalen van vrijwilligers die het verschil maakten, simpelweg door er te zijn. Zoals een vrijwilliger die 's nachts naast een patiënt bleef zitten omdat hij bang was alleen te sterven. Of iemand die speciaal een maaltijd bereidde zoals de patiënt zich van vroeger herinnerde. Alleen al het feit dat hier ruimte voor is, verhoogt de voldoening en betrokkenheid van vrijwilligers enorm.

Zorginstellingen kunnen leren van hospices door vrijwilligers actief de ruimte en het vertrouwen te geven, heldere afspraken te maken en hen als volwaardig lid van het zorgteam te behandelen. Beperk administratie en protocollen tot het noodzakelijke minimum, zodat vrijwilligers zich kunnen richten op wat écht telt: aandacht voor de patiënt. Hospices laten zien dat als je vrijwilligers écht de ruimte en het vertrouwen geeft voor betekenisvol werk, je eerder een wachtlijst dan een wervingsprobleem hebt. Wat een waardevolle les voor de hele zorgsector!

Veel dank voor de mooie gesprekken Mieke Damsma, directeur van Hospice Het Alteveer in Assen en Danielle de Bruijn, communicatieadviseur bij VPTZ Nederland.

Benieuwd naar nog meer voorbeelden en wilt u ook zelf aan de slag gaan met het leren van andere sectoren? Bestel dan mijn boek ‘Wat de zorg kan leren van … - 46 eyeopeners uit andere sectoren’ via deze link.