Seattle-Groningen Memory Assessment
De SGMA is ontwikkeld door onderzoekers van de Universiteit van Washington (Seattle) en de Rijksuniversiteit Groningen en biedt een toegankelijke, betrouwbare en herhaalbare manier om geheugenprestaties te meten. De test meet op basis van een geheugenmodel de snelheid van vergeten, en is daarmee gevoeliger dan veel bestaande korte tests.
Wij zoeken samenwerking met klinisch- en medisch professionals die herhaalde, gevoelige en toegankelijke cognitieve testen willen inzetten in hun praktijk – bijvoorbeeld voor diagnostiek, monitoring of behandelingsevaluatie. Daarnaast nodigen we universitaire onderzoekers uit die er belang bij hebben een geheugentest zoals de SGMA te gebruiken in hun onderzoek. Ook staan we open voor samenwerking met farmaceutische partners die SGMA willen inzetten in klinische studies of als uitkomstmaat bij de ontwikkeling van nieuwe therapieën. Samen kunnen we innovatie in cognitief onderzoek en zorg versnellen.
Dementie is een snelgroeiend maatschappelijk probleem: doordat het aantal oudere mensen snel toeneemt, stijgt ook het aantal mensen met dementie. Dementie wordt gekenmerkt door een geleidelijke achteruitgang in cognitieve functies, met name in het geheugen. Nu al lijdt ongeveer 20% van de mensen boven de 65 jaar aan de dementie, en verwacht wordt dat deze ziekte in 2050 in absolute aantallen twee tot drie keer zo vaak voor zal komen als nu. De ziekte is niet alleen zeer ingrijpend voor patiënten zelf, maar zorgt ook voor een grote druk op het zorgsysteem, met een verwacht tekort aan verpleeghuisplekken, een snelle toename van zorgkosten en overbelaste mantelzorgers.
Een herhaalbare, accurate, en toegankelijke geheugenscreener is in deze context onmisbaar. Een dergelijke test is cruciaal voor het vaststellen van de noodzaak van behandeling of interventie. Hoewel er op dit moment geen medicatie is die dementie geneest, is het vroeg vaststellen van dementie belangrijk voor behandelingen die de ontwikkeling van de ziekte afremmen (zoals nieuwe antilichaamtherapie). Deze interventies werken alleen of beter wanneer deze worden ingezet in een vroeg stadium van het ziekteproces. Daarnaast is het stellen van een diagnose belangrijk voor het verkrijgen van de juiste hulp en steun, en voor het tijdig maken van belangrijke beslissingen over bijvoorbeeld leefstijl- en gedragsinterventies.
Een gevoelige en herhaalbare test is ook belangrijk voor fundamenteel onderzoek en de ontwikkeling van nieuwe behandelmethoden. Op dit moment worden verschillende nieuwe lijnen van medicatie onderzocht op hun toepasbaarheid voor het vertragen van dementie. Voor effectieve ontwikkeling is het nodig om snel en accuraat vast te kunnen stellen welk effect een farmaceutische interventie op het geheugen heeft.
Bestaande tests voor het geheugen zijn veelal ontoereikend. Ten eerste zijn deze tests belastend en ontoegankelijk: het aanvragen van een traditionele geheugentest via de huisarts is vaak allesbehalve laagdrempelig, waardoor dementie vaak pas laat wordt gediagnosticeerd. Ten tweede kunnen huidige tests kleine veranderingen in het geheugen over de tijd niet betrouwbaar meten, vanwege een zogenaamd leereffect of test-hertest-effect (patiënten worden bij herhaling van de test beter in het doen van de test, niet omdat het geheugen veranderd maar omdat de patiënten bekend zijn met de manier van testen) en een gebrek aan gevoeligheid. Dit belemmert effectieve geheugenscreening én onderzoek naar nieuwe behandelmethoden, omdat de effectiviteit van therapieën niet goed gemeten kan worden. Ten slotte zijn traditionele geheugentests vaak duur en vereisen ze specialistische expertise om af te nemen. Er is om deze redenen dringend behoefte aan toegankelijke, gevoelige en herhaalbare geheugentests.
Daarom ontwikkelt Precision Cognition Labs de Seattle-Groningen Memory Assessment (SGMA): een digitale geheugentest die deze bovenstaande nadelen niet heeft. De SGMA is gebaseerd op een cognitief model van het geheugen en kan in een adaptieve testsessie van 8 minuten nauwkeurig de vergeetsnelheid van de patiënt inschatten, zonder dat er noemenswaardige test-hertest-effecten optreden.
De SGMA is uniek en innovatief, omdat het wereldwijd de enige digitale test is die gebaseerd is op een cognitief model van het geheugen: een gedetailleerde wiskundige simulatie van de geheugenprocessen en daaruit voortkomend gedrag van een individuele deelnemer. Daarmee is de test gebaseerd op decennia aan wetenschappelijk onderzoek in de cognitieve psychologie. Het adaptieve testalgoritme meet op basis van accuratesse en reactietijden de snelheid waarmee de deelnemer de informatie vergeet en stemt de moeilijkheid van de test af op de prestaties van de deelnemer. Ten slotte kan de gebruiker zelf het testonderwerp kiezen, wat de test extra toegankelijk maakt. Hierdoor kan in een korte tijd, op een toegankelijke manier, en met grote precisie de geheugenscore van de patiënt vastgesteld worden.
De innovatie sluit aan bij de centrale missie van VWS: dat alle mensen in Nederland ten minste vijf jaar langer in goede gezondheid leven én dat de gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen in 2040 met 30% zijn verminderd. De SGMA draagt hieraan bij door een toegankelijke, schaalbare en op afstand uitvoerbare geheugentest aan te bieden. Waar traditionele neuropsychologische onderzoeken arbeidsintensief zijn en fysieke aanwezigheid vereisen, kan de SGMA zelfstandig thuis worden afgenomen in slechts acht minuten. Dit verlaagt drempels voor bijvoorbeeld mensen met een lagere sociaaleconomische status of in landelijke gebieden. Door samenwerking met het CBS en gebruik van het LISS-panel wordt inclusieve, representatieve normering gewaarborgd. Hiermee kunnen alle mensen in Nederland toegang krijgen tot accurate screening. Voor patiënten betekent dit vroege toegang tot ziektevertragende medicatie, meer regie en zekerheid. Daarmee draagt het project ook direct bij aan Missie IV: het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen met dementie.
Op de langere termijn kan de SGMA bijdragen aan fundamenteel onderzoek daar de onderliggende (cognitieve) mechanismen die een rol spelen bij dementie, en aan farmaceutisch onderzoek naar nieuwe medicatie.
De SGMA beoogt een aantal verschillende primaire doelgroepen te bereiken. Ten eerste richten we ons op zorgprofessionals, zoals huisartsen en medisch specialisten, die de SGMA kunnen inzetten om de geheugenachteruitgang van hun patiënten in kaart te brengen. In Nederland komen wekelijks zo'n 10.000 mensen bij de huisarts met concentratie-of geheugenproblemen, en dit aantal neemt volgens het RIVM sinds de laatste jaren toe. Ten tweede richten we ons op onderzoekers aan onderzoeksinstellingen en bij farmaceutische bedrijven, die voor fundamenteel onderzoek naar geheugenmechanismen of voor de ontwikkeling van nieuwe medicatie, gevoelige en herhaalbare tests nodig hebben. De derde doelgroep betreft commerciële monitoring- of screeningsplatforms, die gebruikers zonder formele diagnose in staat stelt om hun cognitieve gezondheid in de gaten te houden.
De doelgroepen zijn actief betrokken bij de ontwikkeling van de innovatie. Zo werken we nauw samen met verschillende partijen in Nederland en wereldwijd, zoals de Rijksuniversiteit Groningen, het Universitair Medisch Centrum Groningen, het Alzheimer Disease Research Center in Seattle, USA, en het Duitse Centrum voor Neurodegeneratieve aandoeningen in Magdeburg, Duitsland om ervaring en advies in te winnen van zowel vertegenwoordigers uit de primaire doelgroep (zorgprofessionals, onderzoekers, screeningsplatforms) als de eindgebruikers van de test.
De SGMA levert aanzienlijke economische en maatschappelijke waarde voor het Nederlandse zorgstelsel. Ten eerste vermindert de test de noodzaak voor dure specialistische diagnostiek door cognitieve achteruitgang al in de eerstelijnszorg betrouwbaar te kunnen signaleren. Dankzij het digitale, schaalbare karakter kan SGMA breed worden ingezet zonder evenredige stijging in personele inzet, wat de efficiëntie van de zorg vergroot en onnodige verwijzingen naar neuropsychologisch onderzoek of hersenscans voorkomt. Daarnaast leidt vroegtijdige detectie tot eerdere toepassing van ziektevertragende medicatie en gerichte ondersteuning, waardoor mensen minder snel achteruit gaan en langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Dit verlaagt de totale zorgkosten en vermindert de druk op specialistische en langdurige zorg. Ten slotte versterkt SGMA fundamenteel onderzoek. Door de herhaalbaarheid en gevoeligheid van de SGMA ondersteunt de test de ontwikkeling van nieuwe medicijnen en gepersonaliseerde behandelstrategieën. Daarmee draagt SGMA niet alleen bij aan een efficiënter zorgstelsel, maar ook aan duurzame innovatie en vooruitgang in de behandeling van cognitieve aandoeningen.
De vermarkting van de SGMA vindt in drie fases plaats:
In de eerste fase (tot medio 2027) wordt de SGMA voornamelijk ingezet in binnen academisch onderzoek en in gezondheidsplatforms voor particulieren. In deze fase worden de ontwikkelkosten vooral gedekt door subsidies (non-dilutive) en door licentie-inkomsten per gebruik (zie onder). In de tweede fase (medio 2027– eind 2028) wordt de technologie verder gevalideerd en getest in klinische omgevingen. Hierbij wordt SGMA ook ingezet door huisartsen en medisch specialisten. Deze fase draagt bij aan het opbouwen van bewijs, acceptatie en positionering richting structurelere inzet in de zorg. In de derde fase (na 2028) wordt toegewerkt naar structurele toepassing in onderzoek en zorg, en opschaling naar internationale markten. In deze fase wordt SGMA ingezet als digitale meet- en analysetool voor screening, monitoring en diagnostische ondersteuning. Inkomsten komen dan uit structurele licentiemodellen met onderzoeks- en zorginstellingen en integraties met bestaande zorgsystemen (zoals EPD’s).
Parallel aan deze commerciële fasering wordt een traject doorlopen op het gebied van regulatoire goedkeuring en compliance, met een focus op de Europese en Amerikaanse markt. In Europa wordt toegewerkt naar medische certificering onder de Medical Device Regulation (MDR). Op dit moment is SGMA geregistreerd bij MDR binnen een laag-risico classificatie (klasse I, in fase één en twee) en richten we ons op inzet in onderzoek en niet-diagnostische toepassingen. Deze fase zal worden gevolgd door verdere klinische validatie en voorbereiding op een hogere MDR-classificatie voor toepassing in diagnostische en klinische context (klasse Iia, fase drie). Dit omvat onder meer het opbouwen van technische documentatie, risicomanagement, klinisch bewijs en kwaliteitsmanagement.
Het verdienmodel van SGMA is gebaseerd op jaarlijkse licentieovereenkomsten met instellingen en organisaties. Als B2G/B2P SaaS-oplossing hanteert SGMA verlaagde licentietarieven voor academische toepassingen en waardegebaseerde prijsstelling voor andere segmenten. De omzet komt voort uit academische licenties, SaaS-abonnementen voor publieke gezondheidsinitiatieven, licentieovereenkomsten met farmaceutische bedrijven, integratie- en maatwerkdiensten voor ziekenhuizen, onderzoekssamenwerkingen en strategisch advies over cognitieve gezondheid. Precision Cognition Labs verwacht een brutomarge van 70% na ontwikkelkosten. De eerste jaren wordt deze marge volledig herinvesteerd om verdere groei te realiseren. Als Health Software as a Service (SaaS)-product heeft de SGMA een kostenstructuur waarbij de verhouding operationele versus variabele kosten circa 20/80 bedraagt en 70% van de uitgaven in loonkosten zit.
Door zich stevig te verankeren binnen de Nederlandse academische en klinische onderzoeksinfrastructuur, en te bouwen op sterke (inter)nationale samenwerkingen, verzekert SGMA zich van een vroege en duurzame adoptie. Op de lange termijn heeft SGMA het potentieel om uit te groeien tot de gouden standaard voor geheugenonderzoek, waarmee het niet alleen het internationale concurrentievermogen van de Nederlandse digitale zorgsector versterkt, maar ook haar verdienvermogen aanzienlijk vergroot.
De markt voor digitale cognitieve screening wordt momenteel gedomineerd door traditionele instrumenten zoals de Montreal Cognitive Assessment (MoCA) en de Mini-Mental State Examination (MMSE). Hoewel deze tests veel worden gebruikt, hebben ze een aantal beperkingen: ze vereisen getrainde professionals om af te nemen, hebben vaak leer- of oefeneffecten waardoor ze moeilijk te herhalen zijn, en zijn vaak belastend voor de patiënt. Digitale versies van deze traditionele tests (zoals de MoCA XpressO) hebben vaak vergelijkbare beperkingen.
Er zijn ook volledige digitale screeners voor cognitie op de markt, waaronder de CANTAB van Cambridge Cognition, Cogstate en BrainCheck. Hoewel deze tools gevalideerd zijn, zijn deze tests vaak lastig te gebruiken voor het meten van subtiele veranderingen in het geheugen over de tijd.
Andere systemen, zoals de Amsterdam Cognition Scan (ACS), richten zich op specifieke populaties (bijv. oncologiepatiënten), maar missen brede toepasbaarheid. Meer recent richten bedrijven zoals NeuroCast en Neurotrack zich op passieve monitoring (bijv. oogbewegingen, spraak of typgedrag), maar deze missen vaak een theoretische of mechanistische onderbouwing, waardoor de scores lastig te interpreten zijn.
De SGMA biedt een strategisch voordeel door deze beperkingen te overwinnen. Tijdens de geheugentest krijgen de deelnemers afbeeldingen te zien, waarbij de ze juiste bijbehorende term moeten onthouden. Vragen worden meerdere keren herhaald, en bij elke presentatie meet het systeem de accuratesse en reactietijd. Die informatie wordt verwerkt in tot een computationeel model van de geheugenfunctie om voor elke gebruiker uit te rekenen hoe snel informatie vergeten wordt. Het adaptieve algoritme kalibreert de moeilijkheidsgraad snel op het individu, waardoor de test efficiënt en stressvrij verloopt. Omdat het systeem kijkt naar het proces van vergeten, treden er geen of bijna geen test-hertest effecten op. Hierdoor is het systeem bij uitstek geschikt is voor herhaald gebruik in zowel onderzoek als klinische monitoring.
De beschermde marktpositie van SGMA is gebaseerd op exclusief intellectueel eigendom: Precision Cognition Labs beschikt over wereldwijde licenties op de onderliggende algoritmes, die gezamenlijk eigendom zijn van de Rijksuniversiteit Groningen en de University of Washington, en de basis vormen van de SGMA. Deze afspraken zijn vastgelegd in een patent, wat een unieke vrijheid van opereren en duurzame concurrentievoordelen oplevert.
Precision Cognition Labs is als besloten vennootschap (BV) geregistreerd bij de kamer van koophandel, en het kantoor is gevestigd in Groningen. We werken met een klein en wendbaar team, dat werkt aan de ontwikkeling en vermarkting van de SGMA. Dit team zal in de komende fase bestaan uit gepromoveerde onderzoekers (~1.5 FTE), ontwikkelaars (~1 FTE), projectmanagers (~1 FTE) en business developers (~1.5 FTE). De onderzoeksafdeling heeft een een sterke academische achtergrond in cognitieve neurowetenschap, kunstmatige intelligentie en cognitive psychologie.
De SGMA wordt op dit moment uitgebreid getest in diverse klinische en populatiegerichte onderzoeksprojecten om de validiteit, betrouwbaarheid en toepasbaarheid in de praktijk te onderbouwen. Deze validatie volgt een gefaseerde aanpak waarin het systeem zowel in gecontroleerde onderzoeksomgevingen als in real-world klinische contexten wordt ingezet. Een actueel overzicht van alle projecten is te vinden op onze website: https://precision-cognition.com.
De eerste grootschalige klinische validatie van de SGMA is gedaan in samenwerking met het Alzheimer’s Disease Research Center, University of Washington, in Seattle. Het doel was om te onderzoeken of de SGMA vroegtijdige cognitieve achteruitgang (MCI) betrouwbaar kan detecteren bij ouderen. Aan deze longitudinale studie namen in totaal 51 deelnemers deel: 24 personen met een MCI-diagnose en 27 gezonde leeftijdsgenoten. Deelnemers voerden wekelijks online geheugentaken uit via het SGMA-platform gedurende een periode van ongeveer een jaar. De resultaten toonden aan dat de SGMA betrouwbaar en herhaalbaar is over tijd. Belangrijker nog, de SGMA kon met een nauwkeurigheid van 84% onderscheid maken tussen gezonde ouderen en mensen met MCI op basis van slechts één sessie van acht minuten. Wanneer meerdere sessies werden gecombineerd, steeg de nauwkeurigheid tot boven de 90%. De SGMA score bleek sterk te correleren met gevestigde klinische maten zoals de Montreal Cognitive Assessment (MoCA), wat de klinische validiteit van de SGMA bevestigde. Samengevat liet deze pilotstudie zien dat de SGMA een snelle, betrouwbare en patiëntvriendelijke methode biedt om geheugenstoornissen te detecteren. In vergelijking met traditionele neuropsychologische testen (die vaak meerdere uren duren) leverde SGMA binnen enkele minuten goede diagnostische nauwkeurigheid, noodzaak voor professionele testafname.
Een tweede grote validatie vond plaats binnen een cohortstudie van het Universitair Medisch Centrum Groningen. In deze studie werden meer dan 950 patiënten met een verhoogd risico op geheugenproblemen getest met SGMA om cognitieve kwetsbaarheid binnen deze medische populatie in kaart te brengen. De resultaten lieten zien dat de test goed uitvoerbaar is in een klinische setting met een hoge respons- en retentiegraad, en dat de uitkomsten correleren met gevestigde neuropsychologische tests zoals de MoCA en de 15 Woorden Test. De SGMA-score bleek stabiel over herhaalde metingen en vrij van oefeneffecten, en kon subtiele verschillen in geheugenprestatie detecteren tussen patiënten en gezonde controles.
Naast deze klinische trajecten is de SGMA ook getest binnen een landelijk representatieve steekproef via het LISS-panelproject van Centerdata en het CBS, waarbij meer dan 2000 Nederlanders de SGMA hebben voltooid. Dit onderzoek richt zich op het vaststellen van normatieve waarden voor geheugenfunctie in de Nederlandse bevolking, rekening houdend met leeftijd, opleidingsniveau en sociaaleconomische status. Deze gegevens zijn essentieel om klinische drempelwaarden te kunnen definiëren en de diagnostische nauwkeurigheid verder te verbeteren.
In de komende periode worden nieuwe samenwerkingen opgezet met onder meer het Nederlands Kanker Instituut, Hersenonderzoek.nl, en het Alzheimercentrum Amsterdam. Door toepassing in uiteenlopende populaties wordt de validiteit van SGMA verder versterkt en wordt de generaliseerbaarheid naar verschillende klinische domeinen geborgd.
De volgende partners zijn betrokken bij de ontwikkeling van de SGMA:
Rijksuniversiteit Groningen, Groningen, Nederland
University of Washington, Seattle, Washington, VS
Daarnaast werken we nauw samen met de volgende partijen, voor klinisch onderzoek en de validatie van de SGMA:
Hanzehogeschool Groningen, Groningen, Nederland
Universitair Medisch Centrum Groningen, Groningen, Nederland
Nederlands Kanker Instituut, Amsterdam, Nederland
Nederlandse Organisatie voor Toegepast-Natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO), Den Haag, Nederland
Stichting Centerdata, Tilburg, Nederland
Ludwig-Maximilians-Universität, München, Duitsland
Deutsches Zentrum für Neurodegenerative Erkrankungen (DZNE), Maagdenburg, Duitsland
Florida Institute for Human and Machine Cognition, Pensacola, Florida, Verenigde Staten
Harborview Medical Center, Seattle, Washington, Verenigde Staten
Alzheimer’s Disease Research Center, Seattle, Washington, Verenigde Staten
Op dit moment ligt de nadruk op implementatie in academische onderzoeksprojecten, klinische validatie en verdere ontwikkeling van het testalgoritme. Binnen lopende onderzoeksprojecten wordt de betrouwbaarheid, validiteit en praktische uitvoerbaarheid van de test uitgebreid geëvalueerd. Deze fase is essentieel om de wetenschappelijke onderbouwing en technische stabiliteit van het systeem te waarborgen voordat het breder in de zorgpraktijk wordt ingevoerd.
Na afronding van deze validatiefase zal SGMA worden getest in feasibility-studies binnen de eerstelijnszorg en geheugenpoli’s. In deze studies zal worden onderzocht hoe de test het best kan worden geïntegreerd in bestaande werkprocessen, welke ondersteuning zorgprofessionals nodig hebben, en hoe patiënten de digitale afname ervaren. Parallel daaraan wordt ingezet op co-creatie met toekomstige gebruikers – huisartsen, medisch specialisten, praktijkondersteuners en patiënten, om samen te bepalen hoe de test het meest effectief en gebruiksvriendelijk kan worden toegepast.
De SGMA wordt momenteel gebruikt meer dan 10 ziekenhuizen en onderzoeksinstellingen wereldwijd, voor onderzoek en validatie. Daarnaast wordt de SGMA gebruikt in enkele commerciële platforms voor gezondheidsscreening.
2025
Take Off phase 2, NWO (EUR 450.000)
2024
Computational modeling prize, applied cognition, Cognitive Science Society (USD 1.000)
LISS panel Grant, Stichting Centerdata
Impact Innovator Excellence Award, RuG Ventures
2023
Computational modeling prize, applied cognition, Cognitive Science Society (USD 1.000)
Take Off phase 1, NWO (EUR 40.000)
Om snelle opschaling mogelijk te maken, richten we ons in deze fase zich op het opzetten van een digitale backend infrastructuur (API) waarmee de test veilig en gestandaardiseerd kan worden afgenomen en scores kunnen worden teruggekoppeld. Deze infrastructuur maakt flexibele integratie met andere digitale zorg- en onderzoeksplatforms mogelijk. Parallel hieraan ontwikkelt Precision Cognition Labs een eigen gebruikersinterface voor clinici en onderzoekers waarmee testresultaten overzichtelijk kunnen worden bekeken, gedeeld en geëxporteerd. De architectuur wordt modulair opgezet zodat ook externe integraties met elektronische patiëntendossiers (EPD’s), e-healthsystemen en internationale databanken kunnen worden gerealiseerd.
Precision Cognition Labs heeft de ambitie om de SGMA te ontwikkelen tot de internationale gouden standaard voor digitale geheugenscreening. De internationale oriëntatie is al stevig verankerd in de huidige onderzoeksactiviteiten en pilots. Zo wordt de SGMA onderzocht en ontwikkeld aan de University of Washington en het Alzheimer’s Disease Research Center in de Verenigde Staten, waar de eerste klinische studies zijn uitgevoerd. Daarnaast werken we actief samen met onderzoekers en artsen aan de Ludwig-Maximilians-Universität, München, Duitsland, en met onderzoekers aan het Deutsches Zentrum für Neurodegenerative Erkrankungen in Magdeburg, Duitsland.
Op de langere termijn richt Precision Cognition Labs zich naast onderzoek op Europese en Noord-Amerikaanse markttoetreding, te beginnen met samenwerking in internationale klinische trials en het verkrijgen van MDR- en FDA-certificering. Door deelname aan internationale onderzoeksconsortia en biomarkerinitiatieven wil Precision Cognition Labs bijdragen aan nieuwe standaarden voor cognitieve diagnostiek.